De staatsarchieven in Aarlen bevatten een belangrijke verzameling documenten die betrekking hebben op de gebeurtenissen in Bastogne tijdens de 17de eeuw. Deze documenten laten toe ons een beeld te vormen van de levensomstandigheden in Bastogne rond 1635, toen Henri HANSY zich er kwam vestigen. Ook vinden we er enkele onverwachte gegevens terug over zijn leven en dat van zijn kinderen.

Voor Bastogne laat de zeventiende eeuw zich in drie woorden samenvatten : oorlog, hongersnood en pest. Holland, Spanje en Frankrijk bekvechten met elkaar over de Luxemburgse gebieden, en door zijn ligging is Bastogne de bijna verplichte doorgangsweg voor de legers die elkaar bekampen.

Dank zij de bescherming van haar stadsmuren, biedt de stad  een relatieve veiligheid, in een omgeving die om de haverklap wordt verwoest door voorbijtrekkende legers en pestepidemiën.

Sinds eeuwen was de stad inderdaad omringd door indrukwekkende wallen, die meer dan zeven meter hoog waren en enkele meters dik. Een twintigtal ronde en halfronde torens, verspreid over de hele omtrek van de muur, gaven toegang tot een rondweg, van waaruit wachters en soldaten, wanneer nodig, de beveiliging van de stad  konden verzekeren.

De stad kon slechts via 2 poorten worden betreden : de "porte Basse" (de "Lage Poort", die vandaag nog steeds bestaat en de naam porte de Trèves draagt) en de "porte Haute" (die zich in de omgeving van de huidige "rue Haute" bevond). Deze twee poorten werden in het lichtblauw op onderstaand plan ingekleurd :

Zicht op de muren en grachten, die de stad Bastogne omringden, volgens een tekening uit de 17de eeuw.
Slechts twee poorten gaven toegang tot de stad.

Om de stad binnen te gaan, moest men eerst langs een wachtpost, die zich in een cirkelvormige toren buiten de wallen bevond, dan de gracht oversteken via een ophaalbrug. Men bereikte aldus de eigenlijke stadspoort, beveiligd met een houten poort en een metalen hek. Links en rechts van de  "Porte Haute" stonden twee cirkelvormige torens, de ene werd "Tour de la Porte" genoemd, de andere "Tour du Portier", of toren van de poortwachter.

Elke poort beschikte inderdaad over een poortwachter, die de toegang tot de stad bewaakte, de poort opende en sloot, en in geval van nood, het hekken neerliet en de ophaalbrug optrok, zodat de slotgracht de toegang tot de stad onmogelijk maakte.

We zullen hierna zien dat  Henri HANSY, voorvader van alle Delperdanges, gedurende ettelijke jaren de porte Haute van Bastogne heeft bewaakt.
 

We weten niet met zekerheid hoe en waarom Henri HANSY rond 1635 in Bastogne toekomt. Zijn naam verschijnt voor de eerste maal in 1639, op de doopselakte van zijn zoon Laurent.

Tussen 1639 en 1659, worden niet minder dan 10 van zijn kinderen in Bastogne gedoopt (zie het hoofdstuk : Er was eens ...<•>) :

Parochieregisters van Bastogne.
Beschikbare informatie in de doopselaktes van zijn 10 kinderen.

De verschillende aktes tonen dus hoe, tussen 1650 en 1655,  Henri HANSY zich geleidelijk  Henri d'ERPELDANGE of D'ELPERDANGE laat noemen, naam die in de volgende generatie gaat uitmonden in DELPERDANGE.

We kunnen dus veronderstellen dat Henri HANSY rond 1615-1620 werd geboren, en afkomstig was van ERPELDANGE, of tenminste in ERPELDANGE had vertoefd alvorens zich in Bastogne te komen vestigen.

En waarom zouden we, geholpen door de stiel die hij later zal uitoefenen (zie verder), de geschiedenis niet voor een deel zelf herschrijven door te stellen dat hij misschien in één of ander luxemburgs leger was ingelijfd, en bij een doortocht door Bastogne, verliefd werd op een lokale schone, Catherine COLENS, zodat hij besloot zijn zwerversbestaan vaarwel te zeggen om te huwen en zich in Bastogne te vestigen.  Se non è vero, ...

De studie van dokumenten uit de jaren 1650, die bewaard worden in de staatsarchieven te Aarlen,  liet toe enkele bijkomende informatie over het leven van Henri HANSY terug te vinden. Zijn naam verschijnt inderdaad in de rekeningen van het jaar 1650 van de stad Bastogne, waarin alle uitgaven en ontvangsten uit de jaren 1649 en 1650 worden opgesomd.

Rekeningen van de stad Bastogne - 1650

"Payé à Henry Hansy, portier de la porte haute de cette ville, pour ses gages d'avoir vargué à la garde de ladite porte, douze florins et huit sols ..."
____

"Betaald aan Henri Hansy, poortwachter van de Porte Haute van deze stad, als verloning voor het bewaken van voornoemde poort, twaalf florijnen en acht stuivers..."

In 1650 was Henri HANSY dus poortwachter aan de Porte Haute in Bastogne. We beschikken spijtig genoeg niet over de rekeningen van de vorige jaren, en kunnen dus niet terugvinden in welk jaar juist hij deze functie opnam.  

In de uitgaven van het volgende dienstjaar (1651-1652) vindt men hetzelfde bedrag terug, uitbetaald als verloning aan de poortwachter van de Parte Haute, die echter ditmaal vermeld wordt als Henri d'Erperdange.

Rekeningen van de stad Bastogne - 1652

"Payé à Henri d'erperdange, portier de la porte haute de cette ville, pour ses gages d'avoir ....  et vargué à la garde de la porte, douze florins et huit sols ..."
---
"Betaald aan Henri d'erperdange, poortwachter van de Porte Haute van deze stad, als verloning voor ... en voor de bewaking van de poort, twaalf florijnen en 8 stuivers..."

Maar de stadspoort bewaken lijkt maar een bijberoep te zijn geweest voor Henri HANSY. Inderdaad vinden we eveneens in de ontvangsten van de stad, voor de jaren 1651-1652, dat Henri d'Erpeldange, poortwachter van de porte Haute, op zijn beurt aan de stad een bedrag van 13 florijnen heeft betaald, als gevolg van de toewijzing, na openbare aanbesteding, van de "chaussage", wat zoveel betekent als het innen van belastingen op het gebruik van bruggen en wegen.

Recettes de la ville de Bastogne - 1652

"(Reçu) de Henri d'erpeldange, portier de la porte haute, pour la ... du chaussage a lui enchéré, suivant l'acte d'oultrée pour ... la somme de treize florins "
---
"(Ontvangen) van Henri d'erpeldange, poortwachter van de la porte haute, voor het innen van belastingen op bruggen en wegen, aan hem toegewezen na aanbesteding, ... de som van dertien florijnen".

We vinden dezelfde bedragen, zowel in de inkomsten als in de uitgaven van de rekeningen van de stad voor de jaren  1652-1653, die eveneens bewaard zijn gebleven. Het lijkt dus vast te staan dat Henri Hansy poortwachter was van de porte Haute, maar dat hij daarnaast, vermoedelijk als hoofdberoep, belastingen op bruggen en wegen inde voor rekening van de stad. En zoals het in die tijd gebruikelijk was, kwam een bepaald percentage van de geïnde belastingen hem toe.

De rekeningen van de volgende jaren zijn meestal niet bewaard gebleven, wel deze van het dienstjaar 1679-1680. Hierin lezen wij dat Pierre, de tweede oudste zoon van Henri (hij werrd in 1644 geboren) de opdracht van zijn vader om belastingen te innen voor rekening van de stad had overgenomen. Henri HANSY, die op dat ogenblik reeds meer dan zestig jaar oud moet zijn geweest, bleef echter zijn jaarlijkse rente van 12 florijnen en 8 stuivers ontvangen, bedrag dat dus gedurende meer dan 20 jaar onveranderd was gebleven.

Rekeningen van de stad de Bastogne - 1680

"Payé à Henry Delperdenge comme  portier gagé de la porte haute de cette ville, comme de coutume  douze florins et huit sols ..."
---
"Betaald aan Henry Delperdenge, als bezoldigde poortwachter van de porte haute van deze stad, zoals gewonlijk, twaalf florijn en 8 stuivers."

De opmerking "zoals gebruikelijk" lijkt erop te wijzen dat Henri ofwel voor het leven was benoemd, of tenminste dat men zijn taak als poortwachter niet meer in vraag stelde.

Dank zij de rekeningen van datzelfde jaar vernemen wij dat de Porte Haute op dat ogenblik gebruikt werd als gevangenis. Tussen de uitgaven vinden we inderdaad een bedrag terug van 1 florijn "voor drie planken voor een deur aan de Porte Haute die als gevangenis dienst doet".

Uitgaven van de stad Bastogne - 1680

"Pour trois planches pour une porte à la Porte Haute servant de prison,
1 florin."
---
"Voor drie planken voor een deur aan de Porte Haute die als gevangenis dienst doet, 1 florijn"

Uit de teruggevonden gegevens kunnen we echter niet afleiden of Henri, naast zijn taak als poortwachter, ook nog belast was met de bewaking van de gevangenen.

De laatste betaling aan Henri HANSY vindt men terug in de rekeningen voor het jaar 1685. Henri moet op dat ogenblik meer dan 65 jaar oud zijn geweest ! 

Hetzelfde jaar, misschien om hem te bedanken voor zijn lange en trouwe diensten aan de stad, neemt de raad de beslissing om voor hem een kamer en een keuken te bouwen.

Uitgaven van de stad Bastogne -1685

".... pour refaire le pont levis de la porte haute, faire une chambre et une cuisine pour le portier, et plusieurs autres besognes reprises dans le marché ......"
-----
"om de ophaalbrug te herstellen, een kamer en een keuken te bouwen voor de portier, en verschillende andere werken die in het bestek zijn opgesomd, ... "

En blijkbaar als gevolg van deze werken, dient men in 1886 elf stuivers uit te geven om de "bevestiging van de gewichten van het uurwerk van de Porte Haute te verhogen, als gevolg van de bouw van de kamer van de poortwachter..."

Uitgaven van de stad Bastogne - 1686

"Les prises qui soutiennent les contrepoids de l'horloge de la porte haute ayant du êtres mis plus haut à raison de la chambre du portier..."
---
"De ophanging van de gewichten van het uurwerk van de Porte Haute moesten hoger worden bevestigd als gevolg van de kamer van de poortwachter..."

We kunnen hieruit besluiten dat, nadat hij meer dan 30 jaar de taak van poortwachter had vervuld, Henri HANSY zijn laatste jaren sleet in een huisje aanpalend aan de porte Haute.

Bastogne - De rue Haute vorige eeuw

En vermoedelijk was hij, met wat weemoed, getuige van het begin van de afbraak van de stadsmuren, die in 1688 door de Franse overheersers werd bevolen. 

 Het volstaat op een "punt tussen haakjes"

<•>

 te klikken om een venster te openen met bijkomende informatie : foto's, aktes, ...

 Om misverstanden te vermijden als gevolg van de overgang van de naam  HANSY naar DELPERDANGE, werden volgende regels toegepast bij het gebruik van de namen :

1ste generatie : HANSY

2de generatie : HANSY - DELPERDANGE